ଶାଳଗ୍ରାମ ପୂଜାର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଧି ଓ ଶୁଦ୍ଧ ମନ୍ତ୍ରାବଳୀ
ଶାଳଗ୍ରାମ ପୂଜା କେବଳ ଏକ ପରମ୍ପରା ନୁହେଁ, ଏହା ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସହିତ ସିଧାସଳଖ ଯୋଡ଼ି ହେବାର ଏକ ମାଧ୍ୟମ । ନିମ୍ନରେ ପୂଜାର ପ୍ରତିଟି ପର୍ଯ୍ୟାୟ ପାଇଁ ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଶୁଦ୍ଧ ମନ୍ତ୍ର ଦିଆଗଲା ।
୧. ଧ୍ୟାନ ମନ୍ତ୍ର (ପୂଜା ଆରମ୍ଭ ପୂର୍ବରୁ)
ପ୍ରଥମେ ହାତ ଯୋଡ଼ି ଭଗବାନ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତୁ:
ବିଶ୍ୱାଧାରଂ ଗଗନସଦୃଶଂ ମେଘବର୍ଣ୍ଣଂ ଶୁଭାଙ୍ଗମ୍ ।
ଲକ୍ଷ୍ମୀକାନ୍ତଂ କମଳନୟନଂ ଯୋଗିଭିର୍ଧ୍ୟାନଗମ୍ୟମ୍,
ବନ୍ଦେ ବିଷ୍ଣୁଂ ଭବଭୟହରଂ ସର୍ବଲୋକୈକନାଥମ୍ ।।
୨. ଶାଳଗ୍ରାମ ସ୍ନାନ ବିଧି (ଅଭିଷେକ)
ଶାଳଗ୍ରାମଙ୍କୁ ଶଙ୍ଖରେ ଜଳ ନେଇ ସ୍ନାନ କରାଇବା ବେଳେ ପୁରୁଷ ସୂକ୍ତର ଏହି ମୁଖ୍ୟ ମନ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ପାଠ କରନ୍ତୁ:
ଶୁଦ୍ଧ ଜଳ ସ୍ନାନ:
ସ ଭୂମିଂ ବିଶ୍ୱତୋ ବୃତ୍ୱାତ୍ୟତିଷ୍ଠଦ୍ଦଶାଙ୍ଗୁଳମ୍ ।।
ପଞ୍ଚାମୃତ ସ୍ନାନ (କ୍ଷୀର, ଦହି, ଘିଅ, ମହୁ, ଶର୍କରା):
ଅନନ୍ତ ଶକ୍ତିଂ ସର୍ବେଶଂ ଭକ୍ତିମୁକ୍ତି ପ୍ରଦାୟକମ୍ ।।
୩. ଚନ୍ଦନ ଓ ଅକ୍ଷତ ଅର୍ପଣ
ଭଗବାନଙ୍କ ଶରୀରରେ ଶ୍ୱେତ ଚନ୍ଦନ ଲେପନ କରନ୍ତୁ:
ଈଶ୍ୱରୀଂ ସର୍ବଭୂତାନାଂ ତାମିହୋପହ୍ୱୟେ ଶ୍ରୀୟମ୍ ।।
୪. ତୁଳସୀ ଅର୍ପଣ (ସବୁଠାରୁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ)
ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳା ଉପରେ ତୁଳସୀ ମଞ୍ଜରୀ ବା ପତ୍ର ଅର୍ପଣ କରି କୁହନ୍ତୁ:
ଏତତ୍ ତୁଳସୀ ପତ୍ରଂ ଓଁ ନମୋ ଭଗବତେ ବାସୁଦେବାୟ ନମଃ ।
(ଅର୍ଥ: ହେ ଭଗବାନ ବାସୁଦେବ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଏହି ପବିତ୍ର ତୁଳସୀ ସମର୍ପଣ କରୁଛି ।)
୫. ନୈବେଦ୍ୟ ଓ ଧୂପ-ଦୀପ
ଭୋଗ ଅର୍ପଣ କରିବା ସମୟରେ ଏହି ମନ୍ତ୍ର ପଢ଼ନ୍ତୁ:
ଭକ୍ତେନ ଦତ୍ତଂ ପ୍ରଭୋ ଗୃହାଣ ପରମେଶ୍ୱର ।।
୬. ପୁଷ୍ପାଞ୍ଜଳି ଓ କ୍ଷମା ପ୍ରାର୍ଥନା
ପୂଜା ଶେଷରେ ଜାଣି ଅଜାଣତରେ ହୋଇଥିବା ଭୁଲ ପାଇଁ କ୍ଷମା ମାଗନ୍ତୁ:
ଦାସୋଽୟମିତି ମାଂ ମତ୍ୱା କ୍ଷମସ୍ୱ ପରମେଶ୍ୱର ।।
ଶାଳଗ୍ରାମ ପୂଜା ପାଇଁ କିଛି ବିଶେଷ ସୂଚନା:
- ଶଙ୍ଖର ବ୍ୟବହାର: ଶାଳଗ୍ରାମଙ୍କୁ ସବୁବେଳେ ଶଙ୍ଖ ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରାନ୍ତୁ ।
- ଆମିଷ ବର୍ଜନ: ଘରେ ସାତ୍ତ୍ୱିକ ଆହାର ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ ।
- ସ୍ତ୍ରୀ ଶକ୍ତି: ମହିଳାମାନେ ଶାଳଗ୍ରାମଙ୍କୁ ସ୍ପର୍ଶ ନକରି ଦର୍ଶନ କରିବା ପରମ୍ପରା ରହିଛି ।
- ଶାଳଗ୍ରାମଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା: ଘରେ ଗୋଟିଏ କିମ୍ବା ସମ ସଂଖ୍ୟାରେ (୨, ୪, ୬) ରଖିବା ଶୁଭ ।
ଶାଳଗ୍ରାମ ପୂଜାର ଅତିରିକ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମନ୍ତ୍ରାବଳୀ
୧. ଅଭିଷେକ ସମୟରେ ପୁରୁଷ ସୂକ୍ତର ମୁଖ୍ୟ ମନ୍ତ୍ର:
ଶାଳଗ୍ରାମଙ୍କୁ ଶଙ୍ଖରେ ଜଳ ବା କ୍ଷୀର ଢାଳିବା ବେଳେ ଏହି ମନ୍ତ୍ରଟି ପାଠ କରନ୍ତୁ:
ଉତାମୃତତ୍ୱସ୍ୟେଶାନୋ ଯଦନ୍ନେନାତିରୋହତି ।।
(ଅର୍ଥ: ଏହି ସମଗ୍ର ସୃଷ୍ଟି ସେହି ପରମ ପୁରୁଷଙ୍କ ରୂପ ।)
୨. ତୁଳସୀ ଓ ଶ୍ରୀସୂକ୍ତ ମନ୍ତ୍ର (ଲକ୍ଷ୍ମୀ-ନାରାୟଣ ପୂଜା):
୩. ପ୍ରଦକ୍ଷିଣ ମନ୍ତ୍ର:
ତାନି ତାନି ବିନଶ୍ୟନ୍ତି ପ୍ରଦକ୍ଷିଣ ପଦେ ପଦେ ।।
॥ ଶ୍ରୀ ପୁରୁଷ ସୂକ୍ତମ୍ ॥
(ଭଗବାନ ଶାଳଗ୍ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକ ଓ ପୂଜା ପାଇଁ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନ୍ତ୍ର)
୨. ପୁରୁଷ ଏବେଦଗୁଁ ସର୍ବଂ ଯଦ୍ଭୂତଂ ଯଚ୍ଚ ଭବ୍ୟମ୍ । ଉତାମୃତତ୍ୱସ୍ୟେଶାନୋ ଯଦନ୍ନେନାତିରୋହତି ।।
୩. ଏତାବାନସ୍ୟ ମହିମାତୋ ଜ୍ୟାୟାଗୁଁଶ୍ଚ ପୁରୁଷଃ । ପାଦୋଽସ୍ୟ ବିଶ୍ୱା ଭୂତାନି ତ୍ରିପାଦସ୍ୟାମୃତଂ ଦିବି ।।
୪. ତ୍ରିପାଦୂର୍ଦ୍ଧ୍ୱ ଉଦୈତ୍ପୁରୁଷଃ ପାଦୋଽସ୍ୟେହାଭବାତ୍ପୁନଃ । ତତୋ ବିଷ୍ୱଙ୍ଙ୍ବ୍ୟକ୍ରାମତ୍ ସାଶନାନଶନେ ଅଭି ।।
୫. ତସ୍ମାଦ୍ବିରାଳଜାୟତ ବିରାଜୋ ଅଧି ପୁରୁଷଃ । ସ ଜାତୋ ଅତ୍ୟରିଚ୍ୟତ ପଶ୍ଚାଦ୍ଭୂମିମଥୋ ପୁରଃ ।।
୬. ଯତ୍ପୁରୁଷେଣ ହବିଷା ଦେବା ଯଜ୍ଞମତନ୍ୱତ । ବସନ୍ତୋ ଅସ୍ୟାସୀଦାଜ୍ୟଂ ଗ୍ରୀଷ୍ମ ଇଧ୍ମଃ ଶରଦ୍ଧବିଃ ।।
୭. ସପ୍ତାସ୍ୟାସନ୍ ପରିଧୟସ୍ତ୍ରିଃ ସପ୍ତ ସମିଧଃ କୃତାଃ । ଦେବା ଯଦ୍ଯଜ୍ଞଂ ତନ୍ୱାନା ଅବଧ୍ନନ୍ ପୁରୁଷଂ ପଶୁମ୍ ।।
୮. ତଂ ଯଜ୍ଞଂ ବର୍ହିଷି ପ୍ରୌକ୍ଷନ୍ ପୁରୁଷଂ ଜାତମଗ୍ରତଃ । ତେନ ଦେବା ଅୟଜନ୍ତ ସାଧ୍ୟା ଋଷୟଶ୍ଚ ଯେ ।।
୯. ତସ୍ମାଦ୍ୟଜ୍ଞାତ୍ସର୍ବହୁତଃ ସମ୍ଭୃତଂ ପୃଷଦାଜ୍ୟମ୍ । ପଶୂଗୁଁସ୍ତାଗୁଁଶ୍ଚକ୍ରେ ବାୟବ୍ୟାନାରଣ୍ୟାନ୍ ଗ୍ରାମ୍ୟାଶ୍ଚ ଯେ ।।
୧୦. ତସ୍ମାଦ୍ୟଜ୍ଞାତ୍ସର୍ବହୁତଃ ଋଚଃ ସାମାନି ଜଜ୍ଞିରେ । ଛନ୍ଦାଗୁଁସି ଜଜ୍ଞିରେ ତସ୍ମାଦ୍ୟଜୁସ୍ତସ୍ମାଦଜାୟତ ।।
୧୧. ତସ୍ମାଦଶ୍ୱା ଅଜାୟନ୍ତ ଯେ କେ ଚୋଭୟାଦତଃ । ଗାବୋ ହ ଜଜ୍ଞିରେ ତସ୍ମାତ୍ତସ୍ମାଜ୍ଜାତା ଅଜାବୟଃ ।।
୧୨. ଯତ୍ପୁରୁଷଂ ବ୍ୟଦଧୁଃ କତିଧା ବ୍ୟକଳ୍ପୟନ୍ । ମୁଖଂ କିମସ୍ୟ କୌ ବାହୂ କାବୂରୂ ପାଦାଉଚ୍ୟେତେ ।।
୧୩. ବ୍ରାହ୍ମଣୋଽସ୍ୟ ମୁଖମାସୀଦ୍ବାହୂ ରାଜନ୍ୟଃ କୃତଃ । ଊରୂ ତଦସ୍ୟ ଯଦ୍ୱୈଶ୍ୟଃ ପଦ୍ଭ୍ୟାଗୁଁ ଶୂଦ୍ରୋ ଅଜାୟତ ।।
୧୪. ଚନ୍ଦ୍ରମା ମନସୋ ଜାତଶ୍ଚକ୍ଷୋଃ ସୂର୍ଯ୍ୟୋ ଅଜାୟତ । ମୁଖାଦିନ୍ଦ୍ରଶ୍ଚାଗ୍ନିଶ୍ଚ ପ୍ରାଣାଦ୍ୱାୟୁରଜାୟତ ।।
୧୫. ନାଭ୍ୟା ଆସୀଦନ୍ତରୀକ୍ଷଂ ଶୀର୍ଷ୍ଣୋ ଦ୍ୟୌଃ ସମବର୍ତତ । ପଦ୍ଭ୍ୟାଂ ଭୂମିର୍ଦିଶଃ ଶ୍ରୋତ୍ରାତ୍ତଥା ଲୋକାଗୁଁ ଅକଳ୍ପୟନ୍ ।।
୧୬. ଯଜ୍ଞେନ ଯଜ୍ଞମୟଜନ୍ତ ଦେବାସ୍ତାନି ଧର୍ମାଣି ପ୍ରଥମାନ୍ୟାସନ୍ । ତେ ହ ନାକଂ ମହିମାନଃ ସଚନ୍ତେ ଯତ୍ର ପୂର୍ବେ ସାଧ୍ୟାଃ ସନ୍ତି ଦେବାଃ ।।